Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh

Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh

Trong hoạt động sản xuất, nhà máy thường phát sinh nhiều loại chất thải như dầu nhớt thải, giẻ lau dính dầu, bao bì hóa chất, dung môi, pin, ắc quy, bóng đèn huỳnh quang và bùn thải có thành phần nguy hại. Nếu không được quản lý đúng cách, các chất thải này có thể gây ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và cộng đồng xung quanh. Đáng chú ý, việc giao chất thải cho một đơn vị thu gom không đủ điều kiện không đồng nghĩa với việc nhà máy đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ pháp lý của mình.

Vậy nhà máy phải chịu trách nhiệm như thế nào đối với chất thải nguy hại phát sinh? Những hành vi nào có thể bị xử phạt và doanh nghiệp cần làm gì để phòng tránh vi phạm? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các nghĩa vụ quan trọng và hướng dẫn giải pháp quản lý phù hợp.

1. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh theo quy định hiện hành

1.1. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh với tư cách chủ nguồn thải

Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15, nhà máy phát sinh chất thải nguy hại trong quá trình hoạt động phải thực hiện các nghĩa vụ tương ứng với tư cách chủ nguồn thải. Đây là trách nhiệm trực tiếp của doanh nghiệp, không thể mặc nhiên chuyển giao toàn bộ cho đơn vị thu gom hoặc xử lý bên ngoài. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh bao gồm việc kê khai, xác định loại và khối lượng chất thải, tổ chức phân loại tại nguồn, thu gom riêng, lưu giữ an toàn và chuyển giao cho đơn vị có chức năng phù hợp. Nhà máy cần phân công bộ phận phụ trách môi trường, theo dõi lượng chất thải phát sinh theo từng khu vực sản xuất và kiểm soát quá trình quản lý từ khi chất thải được hình thành đến khi hoàn tất chuyển giao. Việc thiếu người phụ trách hoặc không có quy trình nội bộ rõ ràng có thể dẫn đến sai sót và phát sinh trách nhiệm khi cơ quan chức năng kiểm tra.

1.2. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh trong việc nhận diện và phân định

Một nghĩa vụ quan trọng là xác định chính xác loại chất thải phát sinh từ từng công đoạn sản xuất. Nhà máy không được chỉ dựa vào màu sắc, trạng thái vật lý hoặc tên gọi thương mại để kết luận chất thải có nguy hại hay không. Việc phân định cần căn cứ danh mục, mã chất thải, tính chất nguy hại và ngưỡng chất thải nguy hại theo quy chuẩn kỹ thuật áp dụng. Đặc biệt, từ ngày 09/02/2026, QCVN 07:2025/BNNMT ban hành kèm Thông tư 44/2025/TT-BNNMT là căn cứ kỹ thuật quan trọng về ngưỡng chất thải nguy hại. Đối với những loại chất thải cần đánh giá thành phần hoặc xác định ngưỡng nguy hại, doanh nghiệp cần thực hiện lấy mẫu, phân tích khi cần thiết. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh có thể bị ảnh hưởng nếu doanh nghiệp phân loại sai, cố tình ghi nhận chất thải nguy hại thành chất thải công nghiệp thông thường hoặc không kiểm soát việc trộn lẫn các dòng chất thải.

1.3. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh theo hệ thống văn bản pháp luật

Doanh nghiệp cần cập nhật đồng bộ các quy định pháp luật thay vì chỉ tham khảo một văn bản riêng lẻ. Các căn cứ quan trọng hiện nay gồm Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Luật 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của luật này; Nghị định 08/2022/NĐ-CP cùng các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 05/2025/NĐ-CP và Nghị định 48/2026/NĐ-CP; Thông tư 02/2022/TT-BTNMT được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 09/2026/TT-BNNMT; cùng QCVN 07:2025/BNNMT về ngưỡng chất thải nguy hại. Tùy quy mô, tính chất và đối tượng pháp lý của cơ sở, doanh nghiệp phải thực hiện đúng nội dung trong giấy phép môi trường hoặc hồ sơ đăng ký môi trường tương ứng. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh vì vậy cần được rà soát đồng thời với hồ sơ môi trường, công suất sản xuất và thực tế hoạt động, tránh tình trạng hồ sơ không phản ánh đúng lượng chất thải đang phát sinh.

2. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh trong quá trình thu gom, lưu giữ và chuyển giao

2.1. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh khi phân loại và thu gom tại nguồn

Ngay tại khu vực sản xuất, doanh nghiệp phải tổ chức phân loại chất thải nguy hại riêng biệt với chất thải công nghiệp thông thường và chất thải sinh hoạt. Mỗi dòng chất thải cần được thu gom vào bao bì, thiết bị hoặc thùng chứa phù hợp với tính chất hóa học, trạng thái vật lý và nguy cơ phát sinh. Chẳng hạn, dầu nhớt thải cần được chứa trong thùng kín, có khả năng chống rò rỉ; giẻ lau dính dầu cần được thu gom riêng; bao bì hóa chất phải được quản lý phù hợp với thành phần còn tồn dư. Doanh nghiệp cần trang bị nhãn nhận diện, thông tin cảnh báo, mã chất thải theo quy định và hướng dẫn nhân viên không tự ý đổ bỏ, đốt hoặc trộn lẫn các loại chất thải. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh không chỉ nằm ở bộ phận môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến công nhân, tổ trưởng và người quản lý các dây chuyền sản xuất.

2.2. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh trong việc xây dựng kho lưu giữ

Khu vực lưu giữ chất thải nguy hại phải được bố trí phù hợp, có biện pháp ngăn ngừa rò rỉ và hạn chế tác động của thời tiết, nước mưa. Nền kho cần bảo đảm kín, chống thấm; khu vực lưu giữ phải có mái che, biển cảnh báo và biện pháp phòng chống cháy, nổ phù hợp. Các loại chất thải có khả năng phản ứng với nhau phải được bố trí riêng biệt nhằm tránh xảy ra sự cố hóa học. Đối với chất thải lỏng, bùn thải hoặc chất thải dễ bay hơi, doanh nghiệp cần sử dụng bao bì, thiết bị lưu chứa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tránh tình trạng đổ tràn hoặc phát tán ra môi trường. Theo quy định về trách nhiệm chủ nguồn thải tại Điều 71 Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung, thời gian lưu giữ thông thường không quá một năm kể từ thời điểm phát sinh. Trường hợp phải lưu giữ lâu hơn do chưa có phương án vận chuyển, xử lý khả thi hoặc chưa tìm được đơn vị có chức năng phù hợp, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo quy định, không được tự ý kéo dài thời gian lưu giữ.

2.3. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh khi ký hợp đồng chuyển giao

Khi chuyển giao chất thải nguy hại, nhà máy phải lựa chọn tổ chức, cá nhân có chức năng xử lý phù hợp với loại chất thải dự kiến chuyển giao và nội dung giấy phép môi trường được cấp cho đơn vị tiếp nhận. Doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào báo giá, phương tiện thu gom hoặc cam kết miệng để lựa chọn đối tác. Trước khi ký hợp đồng, cần kiểm tra giấy phép môi trường, phạm vi được phép tiếp nhận và xử lý, mã chất thải, công nghệ xử lý và thời hạn hiệu lực của giấy phép. Quá trình bàn giao phải được lập chứng từ chất thải nguy hại theo mẫu và quy định hiện hành, lưu giữ hợp đồng, biên bản cân đo, hóa đơn và hồ sơ liên quan. Nhà máy cần theo dõi quá trình hoàn tất chứng từ sau chuyển giao; trường hợp quá thời hạn sáu tháng mà chưa nhận được liên chứng từ cuối cùng và không có văn bản giải thích hợp lý, chủ nguồn thải phải thực hiện báo cáo cơ quan có thẩm quyền theo quy định. Việc chuyển giao không đúng đối tượng hoặc không kiểm soát chứng từ có thể khiến nhà máy tiếp tục phải chịu trách nhiệm pháp lý.

3. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh khi vi phạm và giải pháp phòng ngừa

3.1. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh và mức xử phạt vi phạm

Nhà máy có thể bị xử phạt hành chính nếu không thực hiện đúng quy định về khai báo, phân loại, thu gom, lưu giữ, chứng từ hoặc chuyển giao chất thải nguy hại. Các hành vi như không có khu vực lưu giữ đáp ứng yêu cầu, không ký hợp đồng với đơn vị có chức năng phù hợp, chuyển giao chất thải cho đơn vị không đủ điều kiện, đổ thải trái phép hoặc tự ý đốt chất thải đều tiềm ẩn rủi ro bị xử phạt. Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, mức phạt được xác định tùy theo hành vi, khối lượng và tính chất chất thải. Đối với cùng một hành vi vi phạm, mức phạt tiền áp dụng cho tổ chức thông thường bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân. Một số hành vi xử lý, chôn lấp, đổ hoặc thải bỏ chất thải nguy hại trái phép với khối lượng lớn có thể bị phạt đến 1,2 tỷ đồng đối với tổ chức trong trường hợp luật định, kèm theo các biện pháp xử lý bổ sung. Vì vậy, doanh nghiệp không nên xem việc quản lý chất thải là thủ tục hành chính đơn thuần.

3.2. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh khi gây ô nhiễm môi trường

Ngoài việc bị xử phạt hành chính, doanh nghiệp còn có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như thu gom lượng chất thải đã phát tán, vận chuyển đến cơ sở đủ chức năng, phục hồi khu vực bị ô nhiễm và thực hiện các yêu cầu môi trường của cơ quan có thẩm quyền. Trong trường hợp chất thải nguy hại bị rò rỉ, tràn đổ hoặc phát tán ra môi trường, nhà máy cần kịp thời cô lập khu vực, ngăn chặn nguồn phát sinh, triển khai phương án ứng phó sự cố và ghi nhận đầy đủ diễn biến. Nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại đến sức khỏe, tài sản hoặc lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác, doanh nghiệp còn có thể phát sinh nghĩa vụ bồi thường thiệt hại. Đáng lưu ý, Điều 602 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chủ thể làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật, kể cả trường hợp không có lỗi. Do đó, trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh không dừng lại ở mức tiền phạt hành chính mà còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất, uy tín thương hiệu và chi phí khắc phục.

3.3. Trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh và giải pháp quản lý an toàn

Để hạn chế rủi ro, nhà máy cần xây dựng quy trình quản lý chất thải nguy hại xuyên suốt từ khu vực phát sinh đến khi hoàn tất chuyển giao. Trước hết, doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ dây chuyền sản xuất, lập danh sách các loại chất thải và xác định khối lượng phát sinh theo từng tháng. Tiếp theo, cần đối chiếu hồ sơ môi trường với thực tế hoạt động, kiểm tra điều kiện kho lưu giữ, nhãn cảnh báo, phương tiện thu gom và chứng từ bàn giao. Nhân viên phụ trách cần được đào tạo định kỳ về nhận diện chất thải, phòng ngừa sự cố và quy trình xử lý khi xảy ra rò rỉ. Đối với các doanh nghiệp chưa có bộ phận chuyên môn, việc sử dụng dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp sẽ giúp tiết kiệm thời gian và hạn chế sai sót trong quá trình tuân thủ. POLYGREEN cung cấp dịch vụ tư vấn dịch vụ môi trường TP.HCM, hỗ trợ rà soát hồ sơ, tư vấn môi trường tại TP.HCM và đề xuất phương án quản lý phù hợp với từng loại hình nhà máy. Lựa chọn Dịch vụ môi trường uy tín TP. Hồ Chí Minh sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát nghĩa vụ pháp lý và phòng ngừa vi phạm.

Có thể thấy, việc thực hiện đúng trách nhiệm pháp lý của nhà máy đối với chất thải nguy hại phát sinh là yêu cầu bắt buộc trong quá trình vận hành cơ sở sản xuất. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát hồ sơ pháp lý, kiểm soát chất thải tại nguồn, lựa chọn đơn vị xử lý đủ điều kiện và lưu trữ đầy đủ chứng từ. Đây không chỉ là giải pháp tránh vi phạm mà còn góp phần xây dựng hệ thống quản lý môi trường minh bạch, an toàn và bền vững.

Nếu nhà máy đang gặp khó khăn trong việc xác định mã chất thải nguy hại, xây dựng kho lưu giữ, rà soát giấy phép môi trường hoặc lựa chọn đơn vị thu gom, xử lý, hãy liên hệ POLYGREEN để được hỗ trợ. Chúng tôi hướng đến giải pháp phù hợp với thực tế sản xuất, quy mô phát sinh và yêu cầu tuân thủ của từng doanh nghiệp.

Bản quyền thuộc về POLYGREEN